In 2001 tourden vijf Romani-groepen samen door de Verenigde Staten. Het was een verzameling van ensembles uit India, Macedonië, Roemenië en Spanje. De grote cultuurverschillen tussen deze zigeuners werden al snel overwonnen en de concerttour kende succes. De muzikanten leerden elkaar kennen en dit had prachtige samenwerkingen tot gevolg. Cinéaste Jasmine Dellal filmde deze tour door de States en volgde de muzikanten in hun eigen land. Het resultaat, When the Road Bends: Tales of a Gypsy Caravan (2006), is een unieke reis door zigeunermuziek, haar ontstaan en het leven van de muzikanten.

De titel is afgeleid van een oude Romani-uitdrukking: “You cannot walk straight when the road bends.” De zigeuners kunnen immers nooit zomaar de weg bewandelen die ze willen. Ze worden steeds geconfronteerd met hun negatieve reputatie en ze voelen zich nergens echt thuis. Toch gaan ze door, ze overleven.

Dellal volgde deze bonte verzameling van zigeuners in hun reis door de States met een tourbus. We zien de muzikanten naar elkaar toegroeien via hun gemeenschappelijke passie: de muziek. De concerten werden vastgelegd op pelicule. Dit resulteert in een beeldkwaliteit die toelaat de intensiteit op gelaat van de muzikanten te lezen. Wanneer overgeschakeld wordt naar een episode over het dagelijkse leven van de groepen in hun thuisland, krijgen we digitaal opgenomen beeldmateriaal te zien. Dit ruwere beeld past perfect bij het harde bestaan van de roma-muzikant. De film toont aan dat muziek centraal staat in het bestaan van de Romani. Deze muziek is tegelijkertijd hun beroep en hun passie. When the Road Bends schetst hoe moeilijk het soms kan zijn voor de zigeuners om deze twee te combineren.

Het “Antonio El Pipa flamenco ensemble” is een traditionele Spaanse flamencogroep. Antonio en zijn tante, Juana La Del Pipa, dansen in deze groep. Juana zingt met een erg ruwe stem die getuigt van een getormenteerd leven. We maken kennis met hun buurt, hun geschiedenis en hun hedendaagse toestand. De Macedoonse Esma Redzepova treedt al 40 jaar op en draagt met trots de titel “Queen of the Gypsies.” Ze werd ooit genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede omdat ze 47 weeskinderen adopteerde en hen allemaal leerde hoe te overleven door middel van hun muziek. In Macedonië en ver daarbuiten is ze een legende en haar met stem, die wordt begeleid door enkele van haar kinderen, ontroert ze moeiteloos. De “Fanfare Ciocarlia” is een elfkoppige brassband uit Roemenië. Hun drie albums kenden groot succes, ze speelden reeds op talrijke festivals en mochten ook enkele soundtracks verzorgen van onder meer Emir Kustirica. “Maharaja” is een Indische groep die bestaat uit een dynamische combinatie van muzikanten, poëten, shamans en dansers. Dellal zoomt in op het verhaal van de danser uit de groep, die in zijn thuisland de kost verdient door zich als vrouw te verkleden en een indrukwekkende kniedans op te voeren. Na de eerste Gypsy Caravan tour ontdekte de band flamenco en nu zijn ze samen met Antonio El Pipa aan een zijproject bezig, “Maharaja Flamenca.” Tenslotte is er de legendarische Roemeense groep “Taraf de Haïdouks.” Clejani, hun Roemeens muzikantendorp, kende ooit een rijke traditie van muziekfeesten op bruiloften en andere publieke aangelegenheden. Nu die vraag steeds afneemt verdienen de muzikanten net genoeg om hun dorp draaiende te houden met internationale concerten.

When the Road Bends: Tales of a Gipsy Caravan is niet alleen een prachtige schets van een muziekgenre dat altijd in de marge zal blijven, het is ook een mooie kennismaking met de levensomstandigheden van de geheimzinnige en terughoudende Romani’s. De film won de publieksprijs op het Internationaal Filmfestival Vlaanderen in 2006.

Praktische informatie:

• Woensdag 16 januari 2008 – 20u – Belgica Theater
• Tickets: €5 – €4 (filmpas) – €2,5 (vrijetijdspas)